Zaragoza é unha cidade ensombrecida por clixés. Para os temas e para unha icona, a basílica do Pilar, que historicamente pospuxo, aos ollos do visitante, ao resto da cidade. Zaragoza é, por demasiados, o Pilar e o Ebro. O Tubo e Festas de alicerce. E un pouco máis. Moi afastado desa impresión precipitada e inxusta, en Salduie sedetana, antiga Caesaraugusta romana, Cesaraugusta visigoda, o musulmán Saraqusta, la Zaragoza cristiana, Zaragoza moderna, ao final, acumula unha historia milenaria que, á mantenta, nin os poderes públicos nin a xente de Zaragoza conservaron durante séculos como se merece. Por iso non hai mellor xeito de eviscerar os prexuízos e espantar os tópicos que achegarse a ela polo seu pasado e percorrer as súas rúas cunha mirada atenta aos seus vestixios e lugares que marcaron o seu futuro.
Imos buscar Zaragoza nas súas antigas murallas e, especialmente, ás súas portas, cada un co seu recordo de epidemias, asedios, execucións, contrabando, mercadeo e intrahistoria ciudadana. Enfrontáronse a asaltos de aldeas xermánicas, Visigodos, francos, Musulmáns, cristián e francés, pero o certificado de defunción dos antigos accesos á cidade asinouse nos albores do revolucionario mandato de seis anos, despois da revolución de La Gloriosa de 1868, cando o concello de garda acordou retiralo. Só se salvaron tres e hoxe só queda un en pé. A través dela comezamos a nosa viaxe.
O seu certificado de defunción asinouse despois da revolución do 1868. Só tres sobreviviron
A un paso da Praza Paraíso, a cabalo entre o paseo de María Agustín e o paseo de Pamplona, o Porta do Carme É o último vestixio das doce portas principais que nalgún momento marcaron as murallas de Zaragoza (tanto o romano orixinal, de aproximadamente tres quilómetros de lonxitude e construído no século III, como o ladrillo traseiro, moito máis grande e construído para abarcar os novos barrios xurdidos fóra das murallas do primeiro).
Situado ao suroeste da cidade, hoxe observa impasible o tráfico de vehículos ao seu redor, hai moito aqueles tempos nos que os cadáveres dos condenados á morte penduraban das súas paredes. Pechar, no mesmo paseo marítimo de Pamplona, é o Museo de arte contemporánea Pablo Serrano, un edificio inconfundible, paga a pena unha visita (A entrada é gratuíta e pechada os luns) se de verdade queremos comezar a desterrar os tópicos sobre a capital de Aragón.
Continuando polo Paseo Pamplona ata a Praza Aragón, comezo da andaina da Independencia, a arteria máis transitada de Cidade, destaca inmediatamente á basílica da man dereita Santa Engracia. Nos seus arredores situábase a porta do mesmo nome (que chegou a ter tres localizacións diferentes) e un dos máis longos, porque continuou en posición vertical ata 1904, cando foi derrubado para deixar paso ao tranvía. Máis dun século despois, o tranvía (recuperado hai uns anos polo alcalde Belloch non sen controversia) volva circular polo lugar onde Zaragoza, de alma de rúa incorregible, é máis rueiro que en ningún outro lugar.
De alma de rúa incorregible, Zaragoza é máis rúa no seu paseo da Independencia que en calquera outro lugar
Non deixes de visitar os arredores Patio da Infanta, un corredor restaurado dunha casa señorial do século XVI que hoxe forma parte da Sala de Exposicións Ibercaja (San Ignacio de Loyola, 16, diante do Corte Inglés).
Ao final do Paseo da Independencia atopámonos cara a cara coa praza de España e o centro comercial Porta Cinegia, que honra a porta sur da cidade, que levaban o mesmo nome e cuxos sillares, bocadillos entre edificios modernos, aínda resisten a un lado da estreita rúa dos Mártires, a poucos metros do restaurante máis antigo de España, Casa LAC, un templo de verduras de pé 1825. Mesmo xunto, xa na rúa do catro de agosto, Un clásico entre os clásicos, o cabaré (Ibérico) A prata, quintaesencia do espírito lúdico e desinhibido de O tubo.
Xunto á antiga porta de Cinegia atópase o cabaré El Plata, quintesencia do espírito lúdico de El Tubo
O mellor é deixarse ??ir e perderse no labirinto de calellas, guiado polo cheiro e degustando tapas por capricho., pero por se acaso hai algunhas recomendacións: Adegas Almau e Taberna Doña Casta (ambos na rúa Estébanes, pulmón da zona de tapas) e A Cova de Aragón (Non te deixes sen probar as túas celebracións "Champis") e Barcelona, ??en Altair Elena Pascualillo (na próxima rúa Libertad).
Agora toca refacer os nosos pasos, A independencia camiña cara arriba, para xirar á esquerda no peón San Miguel. Nunha das rúas perpendiculares, Santa Catalina, tes que perder uns minutos nun bar da vida, o Erzo, cun bar de tapas ateigado e montaditos.
Nunha rúa lateral de San Miguel tes que pasar uns minutos no ateigado bar de tapas e montaditos do Erzo
Trasladándonos pola rúa comercial San Miguel pararemos na igrexa do mesmo nome, xunto ao que subiría 1856, na parede de ladrillo, a porta máis moderna, do Duque de Vitoria, inaugurado polo xeneral Espartero. E tamén o máis efémero, porque só catro anos despois foi demolida. O seu substituto, criado en 1861, tivo unha vida máis longa e aguantou ata 1919, cando o tráfico impuxo a súa forte lei. A campá do templo soou durante anos desde o atardecer ata a medianoite para guiar aos zaragozanos ás tebras, Gañando o alcume de "The Bell of the Lost Pasos", xa que se encargan de recordar a Raquel Cuartero e Chusé Bolea nas súas magníficas "vellas portas de Zaragoza".
Detrás da igrexa, nunha cuneta, un gran mural do pintor Alfonso Forcellino lembra a porta que falta xunto cun cartel que resume a súa historia e defende unha reflexión, sempre necesario, «Sobre a conservación do noso patrimonio urbano».
A vella Porta do Duque da Victoria está pintada nunha parede detrás da igrexa de San Miguel
Seguindo pola rúa Asalto, no cruce coa rúa Heroísmo estaba a antiga Porta queimada da parede exterior, entrada á cidade dende o sueste, a través do cal os presos condenados pola Inquisición saíron camiño da estaca. O parque enfronte, os xardíns do Corral da Leña, aínda garda memoria dese pasado, porque a contorna era fastuosa en búnker de carbón.
Este tramo da ruta camiñase xunto a anacos da muralla medieval (algúns incorporados a modernos edificios residenciais). Despois de duras loitas, aquí foi onde os franceses entraron na cidade en xaneiro 1809. De aí que este enclave forme parte dos máis concorridos Ruta dos xacementos.
Pola porta incinerada desaparecida, xunto ao río Huerva, os presos condenados á estaca pola Inquisición
Continuando por esta avenida atópase co Ebro, fronte á praza das Tenerías estaba o Porta do Sol, entroncamento dos muros de ladrillo e pedra (aínda máis abaixo, diante dun novo tramo de muralla detrás do convento do Santo Sepulcro, o miradoiro da Porta do Sol conmemora a súa existencia). Subindo pola rúa do Coso cara ao sur, chegamos á antiga situación da Porta de Valencia, hoxe Praza da Magdalena.
Á beira do Ebro continuamos o noso paseo polo paseo marítimo Echegaray e Caballero deixando atrás a ponte de ferro. Seguinte, a pedra, cruza dunha beira a outra fronte ao lugar onde se atopa o Porta de Anxo, a entrada principal da cidade, ao final da actual rúa Jaime I e xunto ao Palacio Arcebispal. Aquí os xefes dos presos executados adoitaban estar colgados durante anos por castigos públicos.
Camiñando uns metros pola ponte de pedra cara á outra beira, poderás gozar das mellores vistas da basílica do Pilar
Pasando uns metros sobre a ponte cara á outra beira, poderás gozar das mellores vistas da basílica do Pilar. Antes máis lonxe, podemos desviarnos uns metros pola beirarrúa esquerda de Jaime I ata, despois de virar pola estreita rúa de José de la Hera, chegar ao Praza Santa Marta, Conversa animada de última hora chea de bares e restaurantes. Dominó e os seus bocadillos de xamón batido e O lince e os seus "gardas civís" (bollos de arenque, pementa, tomate e escabeche) son dúas paradas obrigatorias.
Antes de avanzar río arriba, non podemos deixar de achegarnos ao Basílica do Pilar, e os próximos (e non tan coñecido, pero fermoso) Catedral do Seo, manchado desde a última reforma da gran praza por un enorme cubo que diminúe o seu aspecto. Ben, á beira do Ebro, ben cruzando a praza (unha boa escusa para ir ao peón e sempre ocupado calle Alfonso I., o máis popular da cidade) chégase a outra praza, a de César Augusto, onde, diante da ponte de pedra, o Porta de San Ildefonso, pola que entrou Alfonso o Batallador en 1118 despois da conquista da cidade aos musulmáns. No Torreón da Zuda, aínda en pé, asináronse as capitulacións.
Detrás da rúa Jaime I hai que desviarse cara á praza Santa Marta, lugar animado para tapas nocturnas
Nesa mesma praza, xunto a unha estatua do emperador Augusto e restos da muralla romana está o Mercado Central, no que é conveniente pasar uns minutos deambulando de posición en posición. A poucos metros, na intersección da rúa Manifestación coa avenida César Augusto, foi o Porta de Toledo, epicentro do comercio da cidade durante séculos. Un mural recórdaa na próxima rúa Salduba.
Agora dirixímonos ás beiras do Ebro ata a praza Europa, onde desapareceu outra porta, de Sancho, está pintado no lateral dun edificio de vivendas (ao final da rúa Santa Lucía). Só temos que subir polo paseo de María Agustín ata o Palacio da Aljafería, hoxe sede das Cortes de Aragón, antigo palacio musulmán e residencia dos reis aragoneses despois da reconquista cristiá da cidade.
Na parte superior da igrexa de Portillo, a silueta dunha porta recorda a que estivo ao lado do templo durante séculos
A Porta do Portillo, xunto á igrexa do mesmo nome, era o acceso máis próximo á cidade desde o castelo. Enriba do templo (moi preto da praza de touros da Misericordia) seguro que chamará a atención a silueta dunha porta en miniatura, Homenaxe ao desaparecido El Portillo. Uns minutos máis de camiñada e atopámonos de novo, despois de dúas horas e media de camiñar polo pasado e o presente da cidade, coa Porta do Carme, testemuño vivo daquel Zaragoza amurallado cuxo recordo paga a pena manter vivo.
